O ruchu ludowym
| Słów parę o ruchu ludowym |
 |
|
Ludowy ruch w Polsce, ruch społeczny kształtujący się na przełomie XIX i XX w. pod hasłem walki chłopów o społeczne, polityczne i narodowe wyzwolenie. Zapoczątkowany w Galicji przez księdza S. Stojałowskiego i M. i B. Wysłouchów. Początki ruchu ludowego W 1895 na zjeździe w Rzeszowie delegaci chłopscy utworzyli Stronnictwo Ludowe, będące pierwszą chłopską partią polityczną. W 1903 partia chłopska przyjęła nowy, radykalny program i zmieniła swą nazwę na Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL). Po rozłamie w 1913 powstały: PSL Piast (J. Bojko, W. Witos) oraz PSL-Lewica (J. Stapiński).Pierwszą organizacją zrzeszającą działaczy chłopskich w Królestwie Polskim był Polski Związek Ludowy (1904-1907), który w swym programie zwracał szczególną uwagę na rozwój spółdzielczości. W 1912 powstał Narodowy Związek Chłopski, w latach 1912-1915 działał Związek Chłopski, obie te organizacje działały nielegalnie. Obok nich istniał legalny ruch chłopski o charakterze oświatowym i gospodarczym skupiony wokół czasopisma Zaranie. Organizacje chłopskie Królestwa Polskiego utworzyły w 1915 Polskie Stronnictwo Ludowe, które w 1918 przyjęło nazwę PSL Wyzwolenie. W zaborze pruskim organizacją polityczną chłopów o ograniczonym zasięgu działania była Mazurska Partia Ludowa działająca w latach 1896-1904. Ponadto ruch ludowy koncentrował się w kółkach rolniczych i organizacjach spółdzielczych. W latach 1914-1918 PSL Piast i PSL-Lewica poparły koncepcję polityczną J. Piłsudskiego i Legiony. PSL w zaborze rosyjskim organizowało komórki nielegalnej Polskiej Organizacji Wojskowej. Ruch ludowy w dwudziestoleciu międzywojennym W niepodległej Rzeczpospolitej po 1918 powstały nowe partie chłopskie: Chłopskie Stronnictwo Radykalne (1919), Niezależna Partia Chłopska (1924), Związek Chłopski (1924), Stronnictwo Chłopskie (1926). Przywódca PSL Piast W. Witos trzykrotnie sprawował urząd premiera: 1920-1921, 1923, 1926. Po przewrocie majowym (1926) przedstawiciele stronnictw chłopskich w Sejmie wraz z partiami centrowymi utworzyli opozycyjne ugrupowanie poselskie, tzw. Centrolew.
Okupacja hitlerowska Podczas okupacji hitlerowskiej konspiracyjny ruch ludowy podjął walkę z okupantem. Centralne Kierownictwo Ruchu Ludowego powołało w 1940 Chłopską Straż (Chłostra), przekształconą później w Bataliony Chłopskie. Całość działalności konspiracyjnej chłopów określano kryptonimem Roch (Ruch Obrony Chłopów). Przedstawiciele ludowego ruchu konspiracyjnego brali udział w pracach Delegatury Rządu na Kraj i Rady Jedności Narodowej. Część działaczy PSL, nie uznających przymusowego zjednoczenia, kontynuowała działalność na emigracji. Przewodzili im tacy liderzy jak: Stanisław Mikołajczyk, Franciszek Wilk, Stanisław Bańczyk, Kazimierz Bagiński, Stefan Korboński, Tadeusz Chciuk-Celt. Największą partią było Polskie Stronnictwo Ludowe, określane jako na emigracji lub na uchodźstwie. Obok niego, przez pewien czas funkcjonowały również Stronnictwo Ludowe Wolność (partia wywodząca się jeszcze z czasów wojny, kiedy to grupa ludowców z Jerzym Kuncewiczem na czele odeszła od Stronnictwa Ludowego) i Polskie Stronnictwo Ludowe - Odłam Jedności Narodowej. PSL na emigracji weszło w skład Międzynarodowej Unii Chłopskiej, której pierwszym prezesem został Stanisław Mikołajczyk (był nim w latach 1948-1964). Ludowcy angażowali się również w działalność Organizacji Europejskich Narodów Ujarzmionych (ACEN), nazywanej "małym ONZ". W czasie zimniej wojny prowadzili działalność na rzecz odzyskania niepodległości Polski i innych państw uzależnionych od ZSRR.
|
