Malarstwo - jest kolekcją najbardziej rozbudowaną pod względem tematyki i techniki ( prace olejne, gwasze, akwarele i akryle). Kolekcja malarstwa profesjonalnego i nieprofesjonalnego obejmuje 734 pozycje inwentarzowe. Oprócz sztuki profesjonalnej gromadzimy także twórczość artystów ludowych. Prace żyjących współcześnie artystów samorodnych różnią się ujęciem tematu pod względem ekspresji i estetyki. Przyjęcie takiej zasady gromadzenia zbiorów malarstwa stwarza możliwość porównywania wizji wydarzeń historycznych i wartości wypracowanych w ruchu ludowym w ciągu 100 lat jego istnienia zarówno przez twórców sztuki profesjonalnej, jak i nieprofesjonalnej.

Zgromadzone zbiory malarstwa, biorąc za podstawę kryterium tematyczne, prezentują:

1. tematykę patriotyczną (udział wsi w powstaniach narodowych) i społeczną (strajki rolne, emigracja zarobkowa). W zbiorach licznie reprezentowany jest motyw powstania kościuszkowskiego i wizerunek jego przywódcy. Jeden z przykładów to miniatura z XIX wieku namalowana na płytce kostnej Drugi - wizerunek, nieznanego autora, przedstawia postać Naczelnika w mundurze z orderami. Ponadto miedzioryt C. Josiego wg obrazu J. Grassiego przedstawiający Tadeusza Kościuszkę w 1794 r. . Wśród eksponatów poświęconych Insurekcji zwraca uwagę obraz Jana Styki (1858-1925) "Bitwa pod Racławicami" przedstawiający kosynierów nacierających na wojsko nieprzyjaciela i zdobywających rosyjską armatę (scena ta została później rozbudowana w "Panoramie Racławickiej" stanowiąc jej centralny fragment). 
   Na wyróżnienie zasługuje także obraz Włodzimierza Tetmajera (1865-1940) - "Procesja na placu boju" z 1916 r. Obraz przedstawia moment tuż przed wyjściem procesji Bożego Ciała z kościoła w podkrakowskiej wsi. Scenerią jest pole, po którym niedawno przeszła bitwa, zasypane okopy, na świeżych mogiłach widnieją wbite krzyże, na jednym z nich zatknięta pruska pikielhauba. 
   Zespół poświęcony tematyce kościuszkowskiej liczy 36 prac. Wątek społeczny reprezentowany jest głównie w pracach malarzy nieprofesjonalnych: Józefa Firmantego - "Bunty, pochody i krwawe wiece" ; Stanisława Nowaka - "Strajki chłopskie 1937 r." ; Piotra Drobieckiego - "Pejzaż z pomnikiem walk chłopskich, 1937" i in.

2. malarstwo portretowe - obejmuje m.in. prace przedstawiające wybitnych działaczy ruchu ludowego. Na wyróżnienie zasługują prace takich twórców, jak:

   • Stanisław Baj - "Wincenty Witos", "Bolesław Wysłouch", "Józef Niećko" "Stanisław Thugutt", "Jakub Bojko", "Jan Sapiński", "Wiktor Kulerski" i in.;

   • Jerzy Mech - "Maciej Rataj" , "Stanisław Mikołajczyk" i in. 
     Kolekcja malarstwa portretowego obejmuje 42 jednostki inwentarzowe.

3. malarstwo rodzajowe o tematyce chłopskiej, w którym obecna jest wieś w momentach radosnych i odświętnych. Fascynację tym tematem przenieśli na płótno i papier m. in. Teodor Axentowicz (1859-1938), Wincenty Wodzinowski (1864-1940), Henryk Uziembło (1879-1949), Antoni Piotrkowski (1853-1924) czy Włodzimierz Tetmajer, który znajomość wsi i realiów życia ludności wiejskiej osiągnął przez obserwację z codziennego życia wśród niej. Tetmajer w 1890 r. zawarł małżeństwo z córką gospodarza z Bronowic - Anną Mikołajczykówną i resztę życia spędził na wsi. Znał język, obyczaje i tradycje wiejskie. Wiedza ta pozwoliła mu zachować dużą wiarygodność w odtwarzanych scenach, tym bardziej że postacie chłopskie w jego obrazach, to ludzie mu bliscy z Bronowic. W "Procesji w Bronowicach" autor utrwalił całą swoją rodzinę: córki, m.in. najstarszą Isię, Jadwigę Rydlową oraz braci Jadwigi Mikołajczykowej: Błażeja, Macieja, Wojciecha i Piotra Czepców. Tetmajer wieś postrzegał w barwnych strojach, jako wieś pogodną, radosną , w promieniach słońca.
   W zbiorze tym na wyróżnienie zasługują również prace : Teodora Axentowicza - "Na gromniczną" ; "Portret dziewczyny wiejskiej" ; "Hucułka" oraz Wincentego Wodzinowskiego - "Swaty" , "Młodzieniec z dziewczyną", "Portret góralki"

4. malarstwo pejzażowe - ciekawie prezentują się zwłaszcza prace przedstawiające wtopione w pejzaż chaty, zagrody, sady, pola, zazwyczaj w pełni lata, w słońcu, także zwierzęta gospodarskie i sceny pasterskie. Są to powtarzające się tematy w pracach : Teodora Ziomka (1874-1937) - "Łąka" ; Karola Biske (1863-1928) - "Powrót z pastwiska"; Stanisława Czajkowskiego (1878-1954) - "Pejzaż z zagrodą"; Henryka Szczyglińskiego (1887-1944) - "Pejzaż"; Iwana Trusza (1869-1940) - "Pejzaż z owcami" ; Fryderyka Pautscha (1887-1950) - "Chałupa"; Józefa Rapackiego (1871-1929) - "Łąki" i innych artystów.

Na uwagę zasługują pejzaże z motywem żniwnym (stogi, snopy) lub przedstawiające pracę podczas żniw: Stefana Filipkiewicza (1879-1944) -"W polu", Abrahama Neumana (1873-1942) "Żniwiarze" oraz cykl prac Stanisława Praussa.

Równie ciekawe są prace artystów nieprofesjonalnych. Zespół ten liczy ok. 90 pozycji. Na wyróżnienie w nim zasługują współczesne prace Małgorzaty Sianoszek, która inspiracje do pracy twórczej czerpie z otaczającego ją świata przyrody oraz ustnych relacji o życiu mieszkańców dawnej wsi, jakiej już nie ma. Talent i wrażliwość autorki sprawiły, że przedstawione sceny w ciekawy sposób dokumentują:

• otaczającą rzeczywistość, życie wiejskie

• zajęcia w gospodarstwie i prace w polu

• zwyczaje i obrzędy

• portrety anonimowych mieszkańców wsi i osób z bliskiego otoczenia autorki.

Spośród zgromadzonych w Muzeum prac malarskich na szczególną uwagę zasługuje kolekcja ponad 200 prac Stanisława Praussa (1902-1967). Obrazy wykonane techniką olejną, akwarelą, ołówkiem i kredką dokumentują:

• życie codzienne wsi kieleckiej

• jej architekturę przełomu wieków

• zmienność krajobrazu

• wydarzenia z historii Polski, sceny batalistyczne

Malarstwo Stanisława Praussa pokazuje polską wieś inaczej niż jest ona ukazana w wyżej wymienionych pracach twórców współczesnych. Prauss nie idealizował obrazu wsi. Malował obrazy pełne prostoty i piękna.